Układy lampowe

Odbiornik detektorowy Komsomolec (Radioamator 5/1954)

"...Odbiornik ten jest zmontowany w skrzyneczce z masy plastycznej o wymiarach 180x90x42mm. Skrzyneczkę można ustawić na stole lub zawiesić.
Wszystkie gniazdka oraz pokrętło strojenia znajdują się w pokrywce skrzynki. Tutaj znajduje się więc: pięć gniazdek dla anteny, gniazdka uziemienia, trzy gniazdka dla detektora, dwie pary gniazdek dla słuchawek i pokrętło płynnego strojenia odbiornika.
Jak już podkreślono - dla anteny w odbiorniku znajduje się pięć gniazdek (od A1 do A5). W zależności znów ode tego, w które gniazdko została włączona antena, przestawia się detektor. I tak, gdy antena jest włączona w gniazdko A1 lub A2 - detektor powinien być wstawiony w dwa lewe gniazdka (a i b). Przy włączeniu anteny w gniazdka A3, A4 lub A5 detektor wstawia się w dwa prawe gniazdka (b i c).
Zakresy fal odbiornika przy włączeniu anteny w odpowiednie gniazdko podaje zestawienie:

Antena włączona w gniazdko:

Detektor powinien być wstawiony:

Odbiornik może odbierać stację w zakresie fal (w metrach)

A1

w lewą parę gniazdek

2000 - 1100

A2

w lewą parę gniazdek

1200 - 670

A3

w prawą parę gniazdek

800 - 470

A4

w prawą parę gniazdek

570 - 340

A5

w prawą parę gniazdek

350 - 250

W granicach każdego z wykazanych zakresów dokładne strojenie przeprowadza się za pomocą pokrętła "płynnego strojenia".
Dokładny zakres fal odbiornika detektorowego zależy, jak wiadomo od długości i wielkości użytej anteny. W odbiornikach detektorowych nie stosuje się bowiem układów zmniejszających w znacznym stopniu zależność nastrajania od pojemności anteny, prowadzi to bowiem do znacznej utraty siły odbieranych sygnałów.
Przytoczone dane w tabeli odpowiadają wartościom rzeczywistym jedynie wówczas, gdy do odbiornika będzie zastosowana antena o części poziomej długości 15-50m i zawieszonej na wysokości 10-15 m nad ziemią.
W odbiorniku użyto detektora krzemowego ze stałym punktem pracy. Detektor przypomina swoją budową normalną wtyczkę dwubolcową; wyróżnia się wielką czułością i stałością punktu pracy.

Rys. 1

Zasadniczy schemat odbiornika jest przedstawiony na rys. 1. Jak z niego wynika - podstawową część odbiornika stanowią trzy cewki - L1, L2, L3, nawinięte na jednym wspólnym karkasie (rys. 2).

Rys. 2

Płynne strojenie każdego podzakresu odbywa się przez rdzeń ferromagnetyczny wprowadzany lub wysuwany za pomocą dźwigu z pokrętłem. W zależności od tego, w które z gniazdek jest wstawiona antena i detektor, w pracy odbiornika uczestniczą te lub inne cewki. Jeżeli na przykład antena jest włączona w gniazdko A1, a detektor wstawiony w gniazdka a i b, to pracują cewki L1 i L2 połączone ze sobą szeregowo. Przy włączeniu anteny w gniazdko A2 przy tym samym ustawieniu detektora pracuje cewka - L2. W obu przypadkach obwód detektora jest przyłączony do części cewki L2.
Jeżeli antenę włączy się w jedno z gniazdek A3 - A5, to pracuje cewka L3 przyłączona bezpośrednio do anteny lub poprzez kondensator skracający zakres fal. W tym przypadku detektor powinien być wstawiony w gniazdka b i c, wskutek czego do obwodu detektora będą włączone cewki L1 i L2, a sprzężenie tego obwodu z anteną będzie indukcyjne.
Uziemienie włącza się do odbiornika poprzez kondensator rozdzielczy C3 pojemności 560pF, który w pewnym stopniu zmniejsza zależność strojenia od wpływów pojemności własnej anteny.
Obwód słuchawek nie jest zablokowany kondensatorem, jak to przeważnie ma miejsce w innych aparatach detektorowych, ponieważ w tym odbiorniku są zastosowane słuchawki piezoelektryczne. Jeżeli do odbioru będą stosowane słuchawki elektromagnetyczne, trzeba będzie je zablokować kondensatorem pojemności 1000pF.
Cewka L1 nawinięta jest w lewej części karkasu drutem emaliowanym o średnicy 0,14mm. Zwoje tej cewki ułożone są ściśle jeden obok drugiego. Długość uzwojenia wynosi 40mm. Aby uzwojenie to nie rozluźniało się, początkowe zwoje cewki zalepione są paskiem tkaniny izolacyjnej.
Na wierzch cewki L1 nałożony jest drugi karkas, na którym nawinięta jest cewka L2. Jest ona również nawinięta drutem emaliowanym o średnicy 0,14mm. Długość uzwojenia wynosi 40mm. W odległości 25mm od początku uzwojenia wykonane jest doprowadzenie przyłączone do detektorowego gniazdka a. W celu zmniejszenia pojemności własnej miedzy cewkami L1 i L2, pozostawiona jest między nimi szczelina powietrzna równa około 1mm.
Cewka L3 nawinięta na oddzielnym karkasie drutem emaliowanym o średnicy 0,2mm. Długość uzwojenia wynosi 40mm. W odległości 12mm od jej początku wykonane jest doprowadzenie, przyłączone do gniazdka detektorowego c. Cewka ta nasadzona jest na górny karkas. Budowa cewki przedstawiona jest na rys. 3.

Rys. 3

 Cały montaż odbiornika wykonany jest pod pokrywą skrzynki. Odbiornik "Komsomolec" wykazuje stosunkowo dużą czułość. Sprawdzany w Sewiero-Uralsku przy zastosowaniu anteny długości 35m, zawieszonej na wysokości 15m ponad ziemią, zapewniał odbiór stacji moskiewskiej (odległość 350km). Siła głosu w słuchawkach była zupełnie wystarczająca."
(tekst cytowany z czasopisma Radioamator. W stopce artykułu umieszczono informację: na podstawie radzieckiego miesięcznika RADIO opracował C.Szymański)

© 2000-2005 FonAr Sp. z o.o. e-mail: waw@fonar.com.pl