Pierwszy rok Prywatnej Wytwórni Lamp - podsumowanie



Aleksander Zawada, Aleksander.zawada@ep.com.pl - „Alek” na Forum Triody


Minął ponad rok od moich pierwszych eksperymentów związanych z konstruowaniem lamp elektronowych i gazowanych. Trudno podać dokładną datę rozpoczęcia tych eksperymentów; ja sam bym przyjął tu datę 16 lutego 2005, gdyż właśnie wtedy rozpoczęło się organizowanie warsztatu szklarskiego. Eksperymenty z konstrukcją lamp w przydomowym laboratorium miały się skończyć w momencie, gdy tylko zostałaby wykonana działająca dioda. Skromne laboratorium zaczęło się jednak rozwijać, wobec czego nie podjąłem decyzji o zakończeniu tych eksperymentów, przeciwnie - były i są one energicznie kontynuowane.

Tak powstała Prywatna Wytwórnia Lamp (PWL), będąca w istocie  prywatnym laboratorium elektroniki próżniowej.

Pierwsze eksperymenty polegały głównie na łączeniu szkła i wtapianiu elektrod. Wskutek tego powstały lampki z wyładowaniem jarzeniowym. Początkowo za pomocą prymitywnego sprzętu uzyskiwana była próżnia rzędu 80 Tr, a więc około 1/10 atmosfery. Dlatego rurki wymagały bardzo dużego napięcia zapłonu, rzędy kilowoltów.



Dlatego zagadnienie uzyskiwania niższych ciśnień i ich pomiaru wysunęła się na pierwszy plan. Stosując dość prymitywną aparaturę, wykorzystując w roli pomp próżniowych kompresory od lodówek udało mi się  uzyskać próżnię nawet do ok. 1 Tr (czerwiec 2005). Jako próżniomierze były używane: wakuometr sprężynowy, manometr rtęciowy i wakuometr elektroniczny własnej konstrukcji (typu Piraniego). Ten próżniomierz powstał w końcu marca 2005 r.  Prymitywna aparatura, na którą składały się wspomniane pompy, szklany kran trójdrożny oraz prosta wytwornica gazów służyła dość długo, bo do grudnia 2005 roku.

Za pomocą tego zestawu udało się wykonać jarzeniowe lampy napełnione wodorem (czerwiec 2005) oraz prymitywne diody z emisją elektronów z rozżarzonego włókna wolframowego (maj-czerwiec 2005).


W końcu maja 2005 r udało się uzyskać luminofory na bazie siarczku cynku na pokrycia ekranów luminescencyjnych.

W grudniu 2005 r za pomocą podarowanej pompy rotacyjnej udało się uzyskać ciśnienie 10-2 Tr. Ta pompa, produkcji Alcatela służy do dziś jako pompa próżni wstępnej.

Wraz z polepszeniem próżni można było przystąpić do wykonywania eksperymentów z  wcześniej uzyskanymi luminoforami.


Dalsze eksperymenty polegały na budowie różnych lamp jonowych z ekranem luminescencyjnym.

Pod koniec grudnia 2005r udało się uzyskać próżnię rzędu 10-4 Tr, stosując żarówkę oświetleniową jak pompę jonowo-sorpcyjną. Eksperyment ten miał większe znaczenie teoretyczne niż praktyczne, bowiem taka zaimprowizowana pompa dobrze pompowała tylko niewielkie objętości - układ pompa-próżniomierz jonizacyjny (również improwizowany).

Przeprowadzone później próby pompowania lamp kończyły się niepowodzeniem (za duża desorpcja z lampy pompowanej).


W połowie stycznia udało się uzyskać pierwsze szczelne złącza spłaszczowe. Powstała działająca żarówka elektryczna i nieudane z racji złej próżni i zbyt małych wymiarów elektrod konstrukcje lamp.

Pod koniec stycznia 2006 r. PWL dysponowała już pewnym zapasem gazów szlachetnych.

Ponieważ wytwarzanie spłaszczy było już w pewnym stopniu opanowane toteż zostały wykonane eksperymentalne lampy nixie. Zaprocentowały tu wcześniej wykonywane eksperymenty dotyczące wyładowań w gazach.

Koniec marca 2006 r przyniósł rozwiązanie kwestii próżni. Został wtedy uruchomiony zestaw pompowy ZP2006 z pompą dyfuzyjną PDO100 i pompą Alcatela BB2002. Uzyskiwana wówczas próżnia była rzędu 2,5*10-6 Tr, zatem w zupełności wystarczająca do lampowych celów. Ten sukces byłby jednak niemożliwy bez pomocy życzliwych osób z Przemysłowego instytutu Elektroniki, którzy pomogli złożyć i uruchomić zestaw.


Na początku maja 2006 r. na tej aparaturze została odpompowana eksperymentalna lampa rentgenowska.

W połowie maja przystąpiono do prób ze zgrzewaniem detali lamp. Było wtedy możliwe przetestowanie konstrukcji triody płaskiej z katodą wolframową (lampa zmontowana na kołnierzu próżniowym).

Konstrukcja ta okazała się niewypałem, co ostatecznie przesądziło o konieczności konstruowania triod cylindrycznych.

Eksperymentalna trioda cylindryczna została uruchomiona w dniu 23 maja 2006 roku.


Konstrukcja ta spełniła właściwie wszystkie oczekiwania. Lampa działała dobrze w układzie generatora i wzmacniacza mocy. Dzięki starannemu odgazowaniu  próżnia wyniosła 8*10-7 Tr. Pozostaje ją teraz przenieść do konstrukcji szklanej.

Myślę, że prędzej czy później stanie się to możliwe, choć będzie wymagać  jeszcze wielu eksperymentów. Pewne nadzieje daje talerzyk szklany.

Obecnie (czerwiec 2006) trwają prace nad modyfikacją zestawu ZP2006, tak by pompowanie lamp było wygodniejsze.  Pewnym ukoronowaniem rocznej działalności PWL jest ostatnio przebyte przeze mnie szkolenie z zakresu podstaw próżni.

Jaka będzie przyszłość PWL? Czy funkcjonowanie tego laboratorium zakończy się w momencie uzyskania sprawnej, szklanej triody? Myślę, że nie. Chociaż nie wierzę w podjęcie jakiejkolwiek produkcji lamp w ramach PWL to wierzę, że z tego laboratorium wyjdą pojedyncze egzemplarze lamp, jakich jeszcze nie było. Mogę obiecać, że  na pewno będą prowadzone prace dotyczące regeneracji lamp elektronowych. Będę także zamieszczał koleje dane dostępnej w kraju starszej aparatury próżniowej. Myślę, że będą to informacje cenne dla wielu „próżniaków” a także „lampiaków”.

Na koniec pozostaje mi podziękować wszystkim tym, którzy wspierali i wspierają działalność PWL, w szczególności:

  • dr Piotrowi Konarskiemu za szeroko rozumianą pomoc przy uruchomieniu zestawu ZP2006 i nie tylko

  • Mietkowi (sp5hbt) za podarowanie mi pompy rotacyjnej Alcatela

  • Grzegorzowi (gsmok) za prowadzenie strony

  • Krzkomarowi i Methylowi za cenne rozmowy

Aleksander Zawada, Aleksander.zawada@ep.com.pl - „Alek” na Forum Triody

© 2006 FonAr Sp. z o.o.